Năm 2005, kỷ niệm 115 ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh và năm du lịch Nghệ An, Bộ KH&CN, UBND tỉnh Nghệ An, UBND thành phố Hồ Chí Minh, UBND thành phố Hà Nội đã phối hợp tổ chức Chợ công nghệ và thiết bị Bắc Trung bộ (Techmart Nghệ An) từ ngày 13-15/5/2005 tại thành phố Vinh. Thành công của Techmart 2005 đã tạo đà và kinh nghiệm cho Nghệ An tiếp tục tham gia các chợ công nghệ và thiết bị của khu vực và Quốc gia, nhằm giới thiệu, chào bán các sản phẩm, thiết bị phong phú chất lượng, đồng thời tìm kiếm đối tác, hợp tác chuyển giao công nghệ để hoạt động KH-CN tỉnh nhà phát triển sâu rộng và hiệu quả hơn.

Trăn trở chợ đầu

Thực hiện chương trình hành động của Chính phủ và Bộ KH&CN về triển khai Nghị quyết TW2 khoá VIII nhằm đưa hoạt động nghiên cứu KH-CN gắn với thực tiễn sản xuất và đời sống, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các nhà khoa học từng bước làm quen với thị trường, chuyển các kết quả nghiên cứu khoa học thành hàng hoá, nâng cao nhận thức cho các doanh nhân, tiến tới các cơ sở sản xuất kinh doanh đặt hàng cho nhà khoa học nghiên cứu những vấn đề thực tiễn yêu cầu. UBND tỉnh Nghệ An đã chỉ đạo và giao Sở KH&CN tổ chức Chợ công nghệ và thiết bị (Techmart 2005) tại Nghệ An nhằm thiết thực kỷ niệm 115 năm ngày sinh của Bác Hồ và hướng tới năm du lịch quốc gia 2005.

Tuy được sự chỉ đạo sát sao của Bộ KH&CN và thường trực Tỉnh uỷ, UBND tỉnh Nghệ An, sự giúp đỡ tận tình của Trung tâm Thông tin KH&CN Quốc gia về kinh nghiệm vận động doanh nghiệp, biện pháp tổ chức hội chợ, sự hỗ trợ về cả tài chính và bài học kinh nghiệm của các Sở KH&CN thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, song lãnh đạo, cán bộ Sở KH&CN Nghệ An vẫn không khỏi bỡ ngỡ. Trước tình hình đó, lãnh đạo Sở đã phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng phòng ban đơn vị thuộc Sở, giao trách nhiệm cho Trung tâm Thông tin KH-CN và Tin học tổ chức “chợ ảo” và chuẩn bị phương tiện kỹ thuật để quảng bá tuyên truyền rộng khắp trong và ngoài tỉnh. Chiến dịch vận động doanh nghiệp, các cơ sở nghiên cứu triển khai, các trường đại học tham gia Techmart Nghệ An 2005 đã được thực hiện sâu rộng, hiệu quả.

Sau gần 1 năm tích cực chuẩn bị, sáng ngày 13/5/2005, Chợ công nghệ và thiết bị Bắc Trung Bộ - Techmart Nghệ An được khai mạc trọng thể tại Trung tâm văn hoá thông tin Nghệ An với sự hiện diện của lãnh đạo Bộ KH&CN, Thường trực Tỉnh uỷ, UBND tỉnh Nghệ An, UBND thành phố Hồ Chí Minh, UBND các tỉnh Hải Dương, Phú Thọ, các tỉnh Bắc Trung Bộ cùng nhiều đồng chí lãnh đạo các cơ quan trung ương và địa phương. Tham gia Chợ có 158 đơn vị với 145 gian hàng trong nhà và 700m² trưng bày ngoài trời, giới thiệu, chào bán 950 công nghệ và thiết bị KH-CN thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau: nông lâm thuỷ sản, chế biến thực phẩm, giải pháp công nghệ phần mềm, cơ khí chế tạo, điện tử, bảo vệ tài nguyên môi trường, giáo dục, y tế, an ninh quốc phòng.v.v… Hầu hết là những công nghệ tiên tiến phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội vùng Bắc Trung Bộ, thu hút hơn 100.000 lượt doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tham quan, trên 1.500 cuộc gặp gỡ, tiếp xúc đã diễn ra tại các gian hàng. Theo đó, đã có 406 bản ghi nhớ và hợp đồng ký kết chính thức với tổng giá trị xác định 147 tỷ đồng, trong đó có 5 hợp đồng đạt tỷ giá từ 9,8 tỷ đến 20 tỷ đồng.

Chợ công nghệ và thiết bị Bắc Trung Bộ - Techmart Nghệ An 2005 đã thành công vượt quá mong đợi như đánh giá của lãnh đạo Bộ KH&CN.

Tiếp nối những thành công

Sau thành công của Techmart Nghệ An 2005, KH&CN Nghệ An tiếp tục sát cánh cùng doanh nghiệp tổ chức tham gia 6 lượt chợ công nghệ - thiết bị vùng và quốc gia tổ chức tại TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Thái Nguyên, Hoà Bình, Hà Nam, Lạng Sơn và Hà Nội. Đây là dịp để giới thiệu về tiềm năng KH-CN của tỉnh, là cơ hội để KH-CN Nghệ An được gặp gỡ với các bạn đồng nghiệp, đối tác, khách hàng, cùng chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm trong quản lý và nghiên cứu KH-CN. Qua các kỳ Techmart, Nghệ An đã thu được nhiều kết quả khả quan, giới thiệu, chào bán được nhiều sản phẩm, tạo lập và phát triển thị trường công nghệ nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, năng suất lao động và năng lực cạnh tranh trong sản xuất kinh doanh của tỉnh nhà. Tổng doanh nghiệp tham gia là 53 đơn vị với 186 thiết bị, công nghệ và giải pháp phần mềm, tổng giá trị các công nghệ thiết bị chào bán là 7.973.000.000 VNĐ. Thông qua đó, các doanh nghiệp đã chào bán được nhiều thiết bị máy móc tự chế tạo như Công ty TNHH Hồ Hoàn Cầu (Quỳnh Lưu) trong 2 năm 2007-2008 đã bán được 400 dây chuyền sản xuất gạch không nung trị giá 6 tỷ 400 triệu VNĐ.

Đặc biệt năm 2009, khi Techmart Việt Nam ASEAN + 3 được tổ chức với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, cùng sự tham gia của nhiều bạn bè quốc tế, Nghệ An đã phát huy được thành công của những kỳ chợ trước, tiếp tục ghi dấu ấn tốt đẹp với đối tác, khách hàng, đạt doanh thu trung bình từ 3-15 triệu đồng/doanh nghiệp. Qua Techmart, nhiều doanh nghiệp đã tìm kiếm được đối tác mới và ký kết những hợp đồng kinh tế giá trị như: Hợp đồng bán giữa Công ty TNHH Vinh Quang và HTX Trung Thành (Nông Cống - Thanh Hoá) trị giá 120 triệu đồng; Hợp đồng mua giữa Công ty TNHH Vĩnh Hoà và Công ty Đoàn Minh Công (Yết Kiêu - Hải Tân - Hải Dương) trị giá 4,1 tỷ đồng; Công ty TNHH Phong Cảnh đang thoả thuận và tiến tới ký kết hợp đồng với 10 đối tác trong nước và Nhật Bản, ước tính sẽ đạt giá trị từ 50-500 triệu đồng/hợp đồng… Đoàn Nghệ An cũng được Ban tổ chức chợ tặng 2 bằng khen, 20 kỷ niệm chương và 2 cúp vàng cho Quy trình thâm canh lạc đạt 5 tấn/ha của Viện khoa học kỹ thuật nông nghiệp Bắc Trung Bộ và Máy gặt đập liên hợp của Công ty TNHH Vinh Quang (Khu công nghiệp Diễn Hồng - Diễn Châu). Đặc biệt, em Nguyễn Văn Tuấn (Quỳnh Lưu) – 1 trong 14 đại diện của phòng trào sáng tạo quần chúng trong cả nước được tặng bằng khen với việc chế tạo máy phát hiện tôm bị ngạt khí giúp nông dân tránh được thiệt hại trong sản xuất.

Lăng kính chợ

Từ những bỡ ngỡ ban đầu bước chân đi Chợ quốc gia 2003 và tổ chức Chợ vùng Bắc Trung Bộ 2005, liên tục trong các năm 2005-2009, Nghệ An đã thường xuyên tổ chức cho các doanh nghiệp và các đơn vị nghiên cứu triển khai KH-CN làm quen với thị trường công nghệ thiết bị. Bên cạnh những thành tích đạt được, nỗi băn khoăn, trăn trở vẫn còn nhiều và cần được giải quyết để hoạt động tạo lập thị trường KH-CN ngày càng thiết thực, hiệu quả hơn.

* Từ góc độ quản lý

Hoạt động Techmart (chợ công nghệ - thiết bị) là sân chơi tự do, năng động, sáng tạo, là cơ hội để các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật, người lao động quảng bá, giới thiệu những ý tưởng sáng tạo phục vụ sản xuất và đời sống. Chợ công nghệ thiết bị đã nâng tầm nhận thức của các cấp, các ngành đối với vai trò là động lực thúc đẩy tiến trình phát triển trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước của KH-CN. Chính vì vậy, nhà nước và các cấp chính quyền đã có nhiều chính sách hỗ trợ như miễn thu phí gian hàng, hỗ trợ tài chính để huy động các doanh nghiệp tham gia chợ. Vì đây là nơi cung cấp những thông tin thiết thực, cụ thể về công nghệ, thiết bị, tiến bộ KH-CN để các doanh nghiệp giao lưu, tìm hiểu, lựa chọn những công nghệ phù hợp nhằm đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng tính cạnh tranh.

Tại các kỳ Techmart, có nhiềucông trình, sản phẩm sáng tạo của Nghệ An đạt giải thưởng cao như: máy bơm nước đạp chân của nông dân huyện Quỳ Hợp; máy dập gạch không nung của Công ty Hoàn Cầu - Quỳnh Lưu; máy gặt đập liên hợp của Công ty TNHH Vinh Quang - Diễn Châu. Tuy nhiên, do kỹ năng quảng bá, mời chào công nghệ và thiết bị của doanh nghiệp Nghệ An còn nhiều hạn chế nên sản phẩm đi chợ vẫn chưa hiệu quả, ít có hợp đồng chuyển giao. Các doanh nghiệp chưa chủ động, sẵn sàng, tự tin tham gia, còn nặng tư tưởng trông chờ vào sự hỗ trợ của nhà nước, mặc dầu biết tham gia chợ là có lợi. Nhiều đơn vị đưa hàng đi chợ chưa có thương hiệu, chưa đăng ký bảo hộ nhãn hiệu hàng hoá.

* Từ góc độ người tham gia và doanh nghiệp

Nhà nước và UBND tỉnh đã có nhiều chính sách khuyến khích để doanh nghiệp trong tỉnh tham gia chợ, song công tác tuyên truyền còn ít, thông tin chưa đầy đủ nên có một số doanh nghiệp muốn tham gia vẫn không chuẩn bị kịp. Tổ chức diễn đàn, giao lưu tại chợ diễn ra rất ngắn, nhiều nội dung nên không đủ thời gian để tìm hiểu học hỏi.

Nghệ An có nhiều cơ chế chính sách hỗ trợ, có kế hoạch, kinh nghiệm tổ chức, nên đợt chợ nào Nghệ An cũng tham gia nghiêm túc, gặt hái được nhiều thành công. Tuy nhiên, sản phẩm và thiết bị còn nghèo, nhất là trong lĩnh vực công nghiệp và công nghệ cao. Nghệ An có thế mạnh về một số sản phẩm nông nghiệp đặc sản nhưng chưa được giới thiệu. Doanh nghiệp Nghệ An tham gia chợ chủ yếu là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, chưa có doanh nghiệp lớn, thiếu vắng các viện, trường đại học, cao đẳng nên công nghệ - thiết bị chưa phong phú.

Để Nghệ An sớm thoát khỏi một tỉnh nghèo, việc thường xuyên tổ chức tham gia chợ công nghệ thiết bị là rất cần thiết, giúp các nhà khoa học tiếp cận với doanh nghiệp cùng hợp tác hoạt động, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc nhằm cải tiến kỹ thuật, đẩy nhanh ứng dụng công nghệ nâng cao chất lượng và tăng sức cạnh tranh của sản phẩm trong thời kỳ kinh tế thị trường. Tại đó, các nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nghiệp và nông dân trực tiếp giao lưu, trao đổi nhiều vấn đề về KH&CN, giúp doanh nghiệp có đủ thông tin để lựa chọn chiến lược kinh doanh, đồng thời nâng cao hiểu biết xoá đi những nhận thức lệch lạc coi công nghệ thiết bị chỉ là máy móc ít quan tâm đến giải pháp công nghệ.

* Một số đề xuất, kiến nghị

Với thời gian chưa dài, KH&CN Nghệ An đã sát cánh cùng doanh nghiệp, hỗ trợ, tổ chức, tạo lập thị trường công nghệ và đã thu được những kết quả đáng mừng. Tuy nhiên, để chợ công nghệ và thiết bị thực sự trở thành một sân chơi bổ ích, tổ chức thường xuyên cho các doanh nghiệp, các nhà khoa học, cán bộ quản lý, là nơi tụ hội không thể thiếu trong hội nhập kinh tế quốc tế thì còn nhiều việc phải làm, đó là:

- Tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền vận động một cách đồng bộ về lợi ích của chợ công nghệ thiết bị.

- Các ngành cần tích cực vận động các đơn vị, các tổ chức cá nhân tham gia chợ nhằm biến tư duy sáng tạo trở thành sản phẩm hàng hoá hữu ích.

- Bên cạnh chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp tham gia chợ, tỉnh cần có cơ chế chính sách đồng bộ thúc đẩy các doanh nghiệp ứng dụng, chuyển giao tiến bộ KH-CN và chủ động thành lập các tổ chức nghiên cứu ứng dụng đổi mới công nghệ của mình.

- Đưa nội dung tổ chức, tham gia chợ thiết bị công nghệ vào kế hoạch hàng năm để chủ động về kinh phí cũng như nhu cầu tìm mua hoặc chào bán, tư vấn về công nghệ - thiết bị cho các doanh nghiệp, kết hợp với giới thiệu quảng bá nhu cầu thu hút đầu tư, các cơ chế chính sách ưu đãi khuyến khích của tỉnh, qua đó kêu gọi các nhà khoa học các nhà đầu tư trong nước và quốc tế tham gia, đó là cách để kêu gọi đầu tư thiết thực và nhanh chóng phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế của tỉnh./.

Trần Huy Dần - Sở KH&CN Nghệ An